Deneysel roman nedir? Temsilcileri kimdir? Bu tarzda yazılmış romanlara hangilerini örnek verebiliriz

Yapıtlarının en ünlülerinden olan Deneysel Roman'da (Roman expérimental), "çoğalan insan gücü ve doğaya egemen olmak gibi büyük bir yapıt için tüm yüzyılla birlikte çalışıyoruz", demiştir. Bu durumda romancının görevi toplumsal ve dirimbilimsel (biyolojik) gerekircilikleri (determinizm) kullanarak insan ruhunun gizlerini çözmektir. Bu son derece önemli ve bilimsel çalışmayı yapabilmek için Zola üç bilimsel kitabı hiç yanından ayırmaz Charles Darwin'in Türlerin Kökeni, Proper Lucas'nın Doğal Kalıtımın El Kitabı ve Claude Bernard'ın Deneysel Tıbbın İncelenmesine Giriş. Ayrıca daha çok olguculuk (pozitivizm) ve özellikle de değişik etmenlerin (fizyolojik, toplumsal, iklimsel, ruhbilimsel vb.) insan üzerindeki etki ve etkileşimlerini kanıtlamaya çalışan gerekircilikten yararlanır. Deneysel Roman'da romancı şöyle demektedir
"Benim burada yapacağım, yalnız bir uyarlamadır. Çünkü deneysel yöntemi, Claude Bernard Deneysel Tıbbın İncelenmesine Giriş başlıklı yapıtında büyük bir yetkinlikle uygulamıştır. Yeteneği herkesçe kabul edilen bir bilim adamının kitabı benim yararlanacağım sağlam bir temel olacaktır. Bu yapıtta tüm sorun incelenmiştir. Ben çürütülemez deliller olarak gerekli bulduğum metin aktarmalarını vermekle yetineceğim. Bu nedenle kitabım bir metinler derlemesi olacaktır. Çünkü her noktada kendimi Claude Bernard ile savunmak niyetindeyim. Düşüncemi daha iyi açıklamak, onu bilimsel bir gerçek özelliğinde sunabilmek için çoğunlukla doktor sözcüğünün yerine romancı sözcüğünü koymam gerekecektir (...)"
Zola da bir romancı olarak gözlemci ve deneycidir. Ondaki gözlemci olayları gözlemlediği gibi sunar, hareket noktasını söyler, kahramanların üzerinde ilerleyeceği, olayların gelişeceği sağlam zemini hazırlar. Sonra da deneyci yönüyle deneylerini yapar Özel bir anlatı içinde, olaylar zincirinin gerekircilik yasalarına uyarak geliştiğini göstermek için kurmaca kahramanlarını harekete geçirir. Claude Bernard'ın deyimiyle, burada her zaman "gözlemlenecek bir deney" vardır. Romancı aradığı bir gerçeğin peşindedir. Deneysel romanının temel ilkeleri şöyle sıralanabilir Başlangıç noktası gözlemlenen toplumsal olaylardır (alkolizm, fakirlik, işsizlik, şiddet kötü yola düşme...). Bu gözlemden yola çıkılarak bir varsayım oluşturulur (örneğin işsizliğin sonucu kötü yola düşme, ruhsal bunalıma girme, alkolizm gibi). Geriye bu varsayımı doğrulamak kalır Romancı tepkileri incelemek üzere, kişileri yerleştirdiği temel bir durum yaratır. Öyküdeki olayların gidişi ve sonucu varsayımı ya doğrulamalı ya da çürütmelidir. Deneyin sonucunda yeni bir varsayım oluşturularak yeni bir deney yapılması gerekir; bu önvarsayım ilişkisine dayanan süreç değişik olaylara eklemlenerek devam eder.